Chory nos i alergia
Wbrew obiegowym poglądom nos służy nie tylko wdychaniu i wydychaniu powietrza. Do ważnych fizjologicznie i zaskakująco skutecznych jego funkcji należy oczyszczanie powietrza z kurzu, alergenów i zarazków oraz regulacja temperatury i wilgotności powietrza. Nie wszyscy wiedzą, że długotrwały alergiczny nieżyt może uszkodzić te ważne funkcje nosa i spowodować dotkliwe powikłania zdrowotne. Zrozumienie istoty zagrożenia dla zdrowia często bywa zachętą do podjęcia racjonalnego leczenia
POŻYTECZNE KOMÓRKI RZĘSKOWE.
Mało kto wie, jak zbudowana jest błona śluzowa jam nosowych i zatok przynosowych oraz gardła,
oskrzeli i oskrzelików, (częściowo tchawicy) i jak ważną odgrywa rolę w naszej fizjologii.
W 80% składa się ona z komórek rzęskowych, i w 20% z komórek kubkowych, zdolnych do bardzo
intensywnego wydzielania śluzu. Aby zrozumieć, jak nabłonek wypełnia swe dość złożone funkcje
należy jednak przyjrzeć się budowie pojedynczej komórki śluzowej.
Jak zbudowana jest pojedyncza komórka rzęskowa nosa?
Na powierzchni każdej komórki rzęskowej znajduje się około 40 małych rzęsek, zdolnych do wykonywania falistych
ruchów i "usuwania" z nosa obcych ciał, alergenów, kurzu, zarazków. Pomiędzy nimi jest wielokrotnie więcej
(250-400) - jeszcze mniejszych rzęsek (na rys. w kolorze czerwonym), które swymi ruchami wspomagają większe.
Jaką rolę pełnią mikroskopijne rzęski?
Miliony "falujących" rzęsek są "miotłą", która nie wymiata jednak "na sucho". Są one zanurzone w lepkim śluzie,
wydzielanym przez komórki kubkowe. Lepkość śluzu służy podobnie, jak lep na muchy "obezwładnieniu"
osadzających się mikroskopijnych drobin zarazków, alergenów, kurzu, itp. Źródłem zaopatrzenia
w śluz jest wydzielina komórek kubkowych znajdujących się w nabłonku. Optymalna gęstość śluzu
warunkuje odpowiednią kleistość w stosunku do drobin ciał obcych, a jednocześnie umożliwia rzęskom swobodny
ruch "wiosłowania" i wymiatania.
Jak architektura nosa wpływa na filtrowanie powietrza?
Odpowiednie ukształtowanie jam nosowych - zwłaszcza ich przedniej części - wytwarza specyficzne turbulencje,
wskutek których zanieczyszczenia wdychane wraz z powietrzem, uderzają w lepką warstwę śluzu pokrywającą
nabłonek górnych dróg oddechowych i przyklejają się do niego. Gdy cząsteczki zanieczyszczeń są większe
(powyżej 10 mikrometrów) osadzają się w 90%, tuż za przedsionkiem jamy nosowej, zaś gdy są mniejsze - blisko
połowa przykleja się nieco dalej, na poziomie małżowiny nosowej dolnej. (2).
Co jeszcze powinniśmy wiedzieć o budowie nabłonka błony śluzowej?
Cechą prawidłowej budowy komórek śluzowych nabłonka jest obecność gruczołów surowiczych i śluzowych
oraz wspomnianych komórek kubkowych. Przykładowo gruczoły surowicze, w liczbie kilkudziesięciu, umiejscowione
są głównie w przedniej części jam nosowych na przegrodzie nosowej i bocznej ścianie nosa. Ich obfita wydzielina
usuwa duże cząsteczki zanieczyszczeń osadzające się w przedniej części jam nosowych.
W jaki sposób powietrze w nosie jest nawilżane i podgrzewane?
Podgrzewanie i nawilżanie zbyt suchego powietrza umożliwia sieć drobnych naczyń tętniczych i specjalna konstrukcja
naczyń żylnych wnętrza nosa. Jeśli np. wdychamy zimowe powietrze o temperaturze - 12 C - to już po sekundzie
podgrzania w nosie - ma ono w gardle aż 20 C! Podobnie wysoki jest wzrost wilgotności zbyt suchego powietrza,
co jest niezbędne dla zdrowia oskrzeli i płuc. To nawilgocenie jest szczególnie ważne w mieszkaniach
o powietrzu przegrzanym przez kaloryfery.
Kiedy system oczyszczania dróg oddechowych przestaje działać sprawnie?
Jeśli zbyt długo oddychamy zbyt suchym, przegrzanym powietrzem lub jesteśmy narażeni na drażniący, toksyczny
dym tytoniowy, pył, opary rozpuszczalników, kurz, czy toksyczne opary w miejscu pracy - w śluzówce górnych
dróg oddechowych pojawia się stan zapalny. Unieruchamia to rzęski i proces oczyszczania nosa. Przyczyną ustania
ruchu rzęsek są też niektóre leki. Groźnym następstwem niesprawności transportu śluzowo-rzęskowego i samooczyszczania
się nosa może być intensywne narażenie na zarazki oraz alergeny wziewne inicjujące reakcję alergiczną oraz przewlekłe
zapalne nieżyty nosa.
Katar, czyli zapalenie błony śluzowej nosa.
Długotrwałe zapalenie błon śluzowych nosa jest jedną z najważniejszych przyczyn zniszczenia bariery ochronnej,
jaką jest system śluzowo-rzęskowy. Przyczyną pierwotną zapalenia mogą być wspomniane wyżej zagrożenia - zbyt
suche powietrze z przegrzanych mieszkań, dym z papierosów, zapylenie i toksyczne opary w miejscu pracy,
niektóre, nadużywane leki, itp. Nos staje się wówczas otwartymi wrotami dla licznych zarazków, alergenów i toksyn
pochodzących ze świata zewnętrznego.
Czym zagraża niesprawność mechanizmu śluzowo-rzęskowego oczyszczania się nosa?
Każde uszkodzenie bariery śluzowo-rzęskowej zwiększa liczbę alergenów, wirusów, drobin toksyn i kurzu osadzających
się bezpośrednio na błonie śluzowej. Obce ciała drażnią śluzówkę nosa, zaś wirusy i toksyny mogą wnikać do wnętrza
komórek nabłonka. Doprowadza to po pewnym czasie do załamania się tzw. komórkowej obrony układu odpornościowego,
gdyż leukocyty (białe ciałka krwi) nie są w stanie poradzić sobie, z tak dużą liczbą "agresorów". Wówczas, w wyniku wielu
reakcji - pojawia się "ostatnia linia" samoobrony organizmu, w której uczestniczą mediatory procesów zapalnych: zwłaszcza
histamina, jak też m.in. leukotrieny, prostaglandyny, itp.
Skutkiem ich obfitego wytwarzania jest stan zapalny - najcięższa broń, jaką organizm dysponuje dla zwalczenia toksyn lub zarazków. Jednak stan zapalny jest zabójczy dla śluzówki nosa. Powiększa uszkodzenia nabłonka rzęskowego i tak błędne koło się zamyka. Przewlekły stan zapalny nosa stopniowo degeneruje pozostałe zdrowe elementy mechanizmu śluzowo-rzęskowego. Skutkiem tego, śluzówka nosa pozbawiona ochrony przed pyłkami roślin, alergenami kurzu domowego, i innymi antygenami łatwiej ulega alergizacji. Jak wynika z badań długotrwały stan zapalny, jaki się wówczas pojawia - zwany też całorocznym (lub przewlekłym) nieżytem nosa, ma najczęściej podłoże alergiczne.
Jak często przewlekle zatkany nos i pieczenie śluzówki ma podłoże alergiczne?
Chociaż takie objawy, jak długotrwałe zatkanie nosa i odczuwane "pieczenie" śluzówki nosa, obfita wydzielina - mogą
być objawem infekcji wirusowej lub bakteryjnej, lub też wynikiem skrzywionej przegrody nosa, przerostu małżowin
nosowych, a u dzieci między 3 a 9 rokiem życia - skutkiem przerostu migdałka nosowo-gardłowego - to jednak dolegliwość
ta w 6 na 10 przypadków jest objawem alergii.
Tak, chociaż nie jest to diagnoza, lecz tylko uzasadnione przypuszczenie - wygląd wydzieliny pozwala na wstępne rozpoznanie przyczyny jej wycieku:
- Wydzielina śluzowata, może być wstępnym objawem alergicznego lub infekcyjnego nieżytu nosa (kataru);
- Wodnista wydzielina - podobnie, jak śluzowata - wskazuje na infekcję (głównie wirusową) lub alergię wziewną;
- Wydzielina zielono zabarwiona może świadczyć o ropnym zapaleniu, najczęściej grupy tylnej zatok przynosowych;
- Żółto zabarwiona wydzielina może być skutkiem intensywnych nacieków wydzieliny kataralnej błony śluzowej nosa;
- Pienisty wyciek jednostronny sugeruje obecność ciała obcego;
- Podbarwiony krwią jednostronny wyciek wskazuje na możliwość złośliwej choroby nowotworowej jamy nosa lub zatok przynosowych.
Podbarwiony krwią jednostronny wyciek wskazuje na możliwość złośliwej choroby nowotworowej jamy nosa lub zatok przynosowych.
Jak odróżnić przewlekły nieżyt nosa od skutków jego wadliwej budowy?
Objawem przewlekłego nieżytu, jak też wad budowy nosa jest zatkanie nosa. Podstawą diagnozy są specjalne testy
różnicujące powyższe przyczyny zatkanego nosa. Polegają one na różnej reakcji błony śluzowej nosa na popularne
preparaty przeciw katarowe - tzw. alfa-mimetyczne ( ksylometazolinę, oksymetazolinę ), które obkurczają zmienioną zapalnie
śluzówkę nosa i udrażniają przepływ powietrza. Ocena rynoskopowa, rynomanometryczna, rynometrią akustyczną, itp.
metodami pozwala obiektywnie odróżnić przyczyny zatkania nosa. Jeżeli drożność nosa pod wpływem powyższych leków nie
ulega poprawie - przyczyną zatkania jest wadliwa budowa nosa, a u dzieci przerost migdałka nosowo-gardłowego.
Jak odróżnić alergiczny nieżyt nosa, od zwykłego?
Dla rozstrzygnięcia tej kwestii należy przeprowadzić specjalistyczne testy różnicujące alergiczny nieżyt nosa od
niealergicznego. W tym celu stosuje się typowe metody rozpoznania alergii. Opierają się one na testach skórnych,
próbach prowokacyjnych, badaniu przeciwciał IgE i cytologii błony śluzowej nosa.
Czy wiek chorego wpływa na częstość alergicznego podłoża kataru?
Tak. Przykładowo u dzieci i osób młodych występują przede wszystkim zapalenia błony śluzowej nosa o podłożu
uczuleniowym. U osób w wieku średnim częstą przyczyną są stany infekcyjne. W wieku starszym dominują niealergiczne
zapalenia błony śluzowej. Istotną rolę ogrywa także płeć pacjenta. Typowe dla kobiet, szczególnie w okresie ciąży,
są nieżyty hormonalne nosa. Z kolei mężczyźni, szczególnie po 40-50 roku życia, często mają zmiany polipowate błony śluzowej nosa.
Alergia uszkadza nos
Jak przewlekły zapalny nieżyt nosa wpływa na stan zdrowia chorego?
Przewlekłe zaburzenia czynności nosa prowadzą zawsze do złego samopoczucia, dyskomfortu fizycznego i psychicznego.
Chorzy cierpiący z powodu przewlekłego nieżytu nosa - jak już wiemy najczęściej na podłożu alergicznym - czy blokady
przewodów nosowych są mniej sprawni intelektualnie, mają słabsze efekty w pracy, nauce, gorszą wydolność fizyczną.
Katar, nie będąc schorzeniem śmiertelnym, upośledza sprawność organizmu ludzkiego do stopnia, który niejednokrotnie
uniemożliwia normalne funkcjonowanie, prowadząc do znacznej absencji chorobowej i sporych kosztów związanych
z koniecznością stosowania środków farmakologicznych oraz wynikających z upośledzenia sprawności psychofizycznej.
Poważnym zagrożeniem są powikłania: zapalenie zatok przynosowych, zapalenia oskrzeli, a zwłaszcza astma.
Czy przewlekły alergiczny nieżyt nosa może spowodować polipy nosa?
Tak. Już od wielu lat lekarze alergolodzy uznają rolę alergii w powstawaniu polipów nosa. Niektórzy lekarze zwracają
również uwagę na rolę alergii pokarmowej w inicjowaniu polipów. Faktem jest, że polipy towarzyszą na ogół przewlekłemu
katarowi o podłożu alergicznym, przewlekłej niedrożności nosa lub astmie.
Czy przewlekły alergiczny nieżyt nosa może spowodować zapalenie zatok nosowych?
Tak, przewlekły alergiczny nieżyt nosa może doprowadzić do zapalenia zatok nosowych. Nie może tego spowodować np.
popularny katar przeziębieniowy, który trwa około tygodnia. Obrzęk śluzówek nosa i zatok nie jest wówczas duży i istnieje
odpływ wydzieliny z chorych zatok. Kiedy katar ma podłoże uczuleniowe, trwa dłużej - obrzęk staje się większy i odpływu
dla wydzieliny może już nie być. Płyn gromadzi się wtedy w zatokach, co prowadzi do bólu nad zatokami, czyli w okolicy
czoła i górnych szczęk. Może też pojawić się za oczyma - w środku czoła, jeśli zajęte są tzw. zatoki sitowe. Pamiętajmy
jednak, że bóle w okolicy zatok, uczucie nadciśnienia mogą być też wynikiem ostrej infekcji, nakładającej się na alergię
(lub samoistnej infekcji) i wymagają specjalistycznego leczenia. Obrzęk okolicy zatok czołowych może być powikłaniem
ostrego zapalenia zatoki czołowej i wymaga bezwzględnie szybkiej konsultacji specjalisty laryngologa, z hospitalizacją włącznie.
A co z powonieniem w czasie kataru?
Powonienie zanika przejściowo w czasie ostrych stanów zapalnych, nie tylko alergicznych, ale i wirusowych i bakteryjnych.
Dłuższa utrata węchu wiąże się pośrednio z alergią - wówczas, gdy jej przyczyną są polipy nosa lub ostry nieżyt polekowy.
A zasychanie, strupienie i krwawienie z nosa?
Alergia na ogół nie wywołuje krwawienia z nosa. Jego przyczyną może być nadciśnienie, długotrwałe stosowanie mikrodawek
kwasu acetylosalicylowego, choroby ustrojowe (związane z zaburzeniem krzepnięcia krwi). Krwawienie może też wywołać
odruchowe dłubanie w nosie. Inaczej jest z zasychaniem i ze strupieniem w nosie, które są zwykle objawem zanikowego nieżytu nosa.
Jakie patologie mogą wywołać objawy niedrożności nosa?
Mogą to być przewlekłe blokady przewodów nosowych wynikające ze: skrzywienia przegrody nosowej, nowotworowych
lub nienowotworowych guzów, zarośnięcia lub zwężenia nozdrzy tylnych, złamania nosa, ciała obcego, rozszczepienia
podniebienia, przerostu migdałka nosowo-gardłowego i innych.
O czym należy pamiętać w przypadku przewlekłego zatkania nosa?
Występowanie tego objawu może być jednoczesnym skutkiem kilku chorób. Często na obraz alergicznego zapalenia
błony śluzowej nosa nakłada się infekcja, na skrzywienie przegrody nosowej - obrzęk zapalny. Przetrwałe objawy nieżytu
nosa prowadzą do ropnego zapalenia zatok, tym częściej, jeżeli u chorego występują nieprawidłowości w budowie kompleksu
ujściowo-przewodowego. Zaburzenia w układzie immunologicznym odpowiadające za alergiczny nieżyt nosa, powodują
także zakłócenia w pracy układu immunologicznego - sprzyjające infekcjom wirusowym i bakteryjnym. U części chorych
poszczególne postacie nieżytów nosa mogą okresowo przechodzić jedna w drugą i rzadkością jest, aby alergolog miał
do czynienia z jedna tylko chorobą nosa. Prawie zawsze ma ona różne warianty.
Czy możemy "przyzwyczaić się" do całorocznego, alergicznego nieżytu nosa?
Czasami lekceważymy mało dokuczliwe objawy kataru siennego, który wywołują zazwyczaj pyłki kwitnących roślin
(drzew, traw, krzewów, bylin), jak też całorocznego nieżytu nosa wywołanego uczuleniem na roztocza, zwierzęta
domowe, substancje chemiczne, leki, a nawet na niektóre pokarmy. To poważny błąd, którego skutki postaraliśmy
się powyżej uwidocznić. Należy zgłosić się do alergologa i podjąć leczenie, które zapobiegnie niebezpiecznym
powikłaniom całorocznego nieżytu nosa. W takich sytuacjach lekami pierwszego rzutu są preparaty przeciwhistaminowe,
które zwykle działają szybko, i skutecznie łagodzą przykre objawy uczuleniowe. Na szczególną uwagę zasługują
leki najnowszej generacji (np. feksofenadyna), wolne od najbardziej uciążliwych działań niepożądanych, jakimi są
senność i spowolnienie myślenia oraz poruszania się.
Test końcowy : Zagrożenie alergią?
- Często kichasz bez wyraźnej przyczyny
- Często przeziębiasz się i "cieknie" ci z nosa
- Masz w rodzinie osobę chorą na alergię
- Nagła zmiana temperatury wywołuje salwę kichnięć
- Często łzawią ci oczy, bez powodu
- Mieszkasz w rejonie o zanieczyszczonym powietrzu
- Palisz stale papierosy lub pali je stale ktoś obok ciebie
- Często miewasz długie ataki suchego kaszlu
- Często razi cię światło żarówki
Jeśli pięciokrotnie powiesz TAK - to powinnaś zwrócić się do lekarza z prośbą o sprawdzenie, czy twoje objawy kataralne nie są związane z alergią.
Jeśli masz kłopoty z alergią, nie zapomnij o regularnym Transfer Factor i Choice-50
Powrót